Kracht advocatuur
Intellectuele Eigendom en Aansprakelijkheid
IMG_0575.JPG

Blog

Juridische blog

het recht in de praktijk

Vervolg: De Bovenlanden, Amstelveen

Ik heb een zwak voor architectuur, maar ik benijd architecten hun beroep niet. Zo wijdde ik in een eerdere blog wat alinea's aan het trieste lot van gebouw 'De Bovenlanden' in Amstelveen. Na jaren leegstand besloot de eigenaar het kantoorgebouw 'te transformeren' tot woningen, waarbij alle architectonisch karakteristieke elementen zouden verdwijnen. De oorspronkelijke ontwerper van de gevels verzette zich tegen de veranderingen met een beroep op zijn persoonlijkheidsrechten. Na de eerste ongelukkige uitspraak, nu het vervolg.

De Bovenlanden werd ontworpen als hoofdkantoor van KPMG, maar stond na het vertrek van de accountants leeg. Van paradepaardje van de 'organische architectuur' in Nederland, verwerd het tot een symbool van overbodige bedrijfsruimte. Was het al te karakteristiek, was het onpraktisch? Feit is dat de eigenaar, CRI, bij zijn streven om er woningen van te maken, meende dat de gevel geheel moest veranderen en alleen het casco bleef staan.

De architect van de karakteristieke gevels verzette zich bij de voorzieningenrechter, men leze DEZE BLOG. Het verzet leverde in eerste aanleg niets op, waarop een beroep volgde (bij het Hof Amsterdam, hersteld arrest op 21 maart 2017).  Maar - spoiler alert! - ook het hof kwam de architect niet tegemoet.

Ter opfrissing van het geheugen: bij het verbouwen of slopen van een gebouw, geldt dat de ontwerper zich kan verzetten tegen een wijziging die zijn ontwerp aantast, maar een 'totale vernietiging' (lees: sloop) is niet tegen te houden.

In deze zaak was dus de vraag of er sprake was van aantasting of vernietiging. De architect stelde dat het voor zijn ontwerp zo kenmerkende raampatroon in de verbouwplannen zou worden gehandhaafd. Zodoende zou er dus geen sprake zijn van totale vernietiging. Maar het hof oordeelde (r.o. 3.4.3):

"Ook indien het raampatroon als een kenmerkend stijlelement moet worden beschouwd, betekent dit niet ... dat dit raampatroon als zelfstandig werk voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komt. Nu voorshands niet van een auteursrechtelijk beschermd raampatroon kan worden gesproken, komt [de architect] te dien aanzien dus ook geen beroep toe op schending van zijn persoonlijkheidsrechten."

De architect heeft het ook nog over de boeg van onrechtmatig handelen geprobeerd. Hij stelde dat de eigenaar misbruik maakte van recht (in de zin van art. 3:13 lid 2 BW)  door het gebouw onherkenbaar te willen transformeren in plaats van De Bovenlanden met behoud van de karakteristieke gevels opnieuw in te richten. Het is inventief geprobeerd. Ik citeer opnieuw het hof (r.o. 3.6.1):

"Aangezien [de architect] zich beroept op artikel 3:13 lid 2 BW (misbruik van bevoegdheid) dient hij binnen het kader van dit kort geding aannemelijk te maken dat vernietiging zijn belangen dusdanig onevenredig zwaar schaadt dat dit misbruik van bevoegdheid door CRI oplevert. Nog daargelaten hetgeen hiervoor onder grief 2 is overwogen, heeft [de architect] op geen enkele wijze aannemelijk gemaakt dat de voorziene sloop en restyling van De Bovenlanden zijn belangen onevenredig schaadt; zoals hiervoor onder 3.5.2 werd overwogen is zelfs niet aannemelijk dat dit leidt tot het verkleinen van zijn kans op opdrachten. De enkele omstandigheid dat in het buitenland de sloop wellicht wordt gezien als oneervol is niet voldoende voor de aannemelijkheid van onevenredig zwaar nadeel. CRI heeft immers overtuigend en onderbouwd aangevoerd en ter zitting toegelicht dat zij na zes jaar leegstand, waarbij aanzienlijk verlies is geleden, nu groot belang heeft bij sloop. Dat CRI door over te gaan tot vernietiging misbruik van bevoegdheid maakt is derhalve niet aannemelijk geworden. De enkele stelling van [de architect] dat hij heeft aangeboden het gebouw aan te passen en geschikt te maken voor bewoning werpt geen ander licht op de zaak, nu niet aannemelijk is dat een aldus aangepast gebouw door CRI te verhuren zou zijn zoals zij thans met haar (eigen) bouwplannen beoogt. De grief faalt."

Een interessante stelling van de architect is nog, "dat de totaalindruk van het nieuwe ontwerp onder omstandigheden kan worden geassocieerd met de oorspronkelijke architect zonder dat voor hem kenmerkende stijlelementen behouden zijn gebleven..."

Deze stelling lijkt te zijn ontleend aan het merkenrecht, waar 'associatie' van het ene merk met het andere merk een criterium is. Gedoeld wordt dan op de mogelijkheid dat de consument in verwarring wordt gebracht over wie nu eigenlijk verantwoordelijk is voor het product in kwestie. Maar ook daar haalt het hof zijn schouders over op:

"Als [de architect] heeft willen betogen dat de mogelijkheid van associatie van de totaalindruk van het nieuwe ontwerp met hem als oorspronkelijke architect van het oude ontwerp reeds een aantasting van zijn persoonlijkheidsrechten oplevert wordt dat betoog, als zonder grond in de Auteurswet, verworpen. Indien de mogelijkheid van associatie het criterium is, zou dit betekenen dat - naar CRI terecht aanvoert - transformatie van De Bovenlanden in het geheel niet mogelijk is."

Adieu, Bovenlanden!

(Vragen, opmerkingen? Mail: erik.devos@kracht-advocatuur.com)

Erik de Vos